ISSN 2956-8609
Niektóre artefakty Pracowni Dokumentacji Teatru im. Barbary Krasnodębskiej mogą zaskoczyć. Różnorodność i bogactwo archiwaliów Pracownia zawdzięcza darom i depozytom otrzymanym od instytucji i samych twórców, ich rodzin i spadkobierców, którzy powierzają pod jej opiekę gromadzone przez lata dokumenty pracy i pamiątki. Nieoczywiste drobiazgi są kolekcjonowane z pełną świadomością. Dopełniają one nie tylko podstawowy zasób archiwalny, ale – zestawione z innymi dokumentami – budują nowe konteksty i uzupełniają obraz przeszłości.
Na szklanych negatywach widzimy Helenę Modrzejewską (1840–1909) w roli Ofelii w Hamlecie Williama Shakespeare’a. Bliźniacze kadry służyły w przeszłości do uzyskiwania trójwymiarowego obrazu w stereoskopie.
20 listopada 1934 roku, podczas prapremiery Typu A Marii Morozowicz-Szczepkowskiej w reżyserii Zofii Modrzewskiej w Teatrze Ateneum w Warszawie, w reżyserii Zofii Modrzewskiej, został zaprezentowany pierwszy akt męski w dziejach polskiego teatru.. Na ten odważny krok zdecydował się aktor Władysław Surzyński (1906–1987), który zagrał Parysa, bezrobotnego inteligenta dorabiającego jako model. Ówcześni recenzenci zarzucili Morozowicz-Szczepkowskiej erotomanię i uprawianie pornografii. Zdjęcie pochodzi z albumu aktora, który starannie dokumentował swoją sceniczną działalność.
Hanka Ordonówna (1902–1950), aktorka i pieśniarka, miała również talent plastyczny. W latach czterdziestych XX wieku, na skutek zawieruchy wojennej, artystka znalazła się na emigracji w Bejrucie (Liban). Anonimowy autor prezentowanego zdjęcia uchwycił artystkę podczas malowania. Fotografia pochodzi z albumu przekazanego do zbiorów Instytutu Teatralnego przez Irenę Delmar, prezeskę Związku Artystów Scen Polskich Za Granicą.
Kazimierz Rudzki (1911–1976), aktor, reżyser, konferansjer, pedagog, jako oficer rezerwy Wojska Polskiego brał udział w kampanii wrześniowej 1939 roku. W bitwie pod Kockiem został wzięty do niemieckiej niewoli. Początkowo przebywał w obozie w Weilburgu, od sierpnia 1940 do końca wojny w Oflagu II C Woldenberg (Dobiegniew), gdzie zorganizował teatr. Cynowa miska i menażka były częścią obozowego ekwipunku artysty.
Laska z rzeźbioną rękojeścią z kości słoniowej była własnością Aleksandra Zelwerowicza (1877–1955), aktora, reżysera, pedagoga, którego imię nosi Akademia Teatralna w Warszawie. Profesor Zelwerowicz wspierał się na niej w ostatnich latach życia.
Maszyna do pisania marki Olivetti należała przez wiele lat do Erwina Axera (1917–2012), reżysera, dyrektora teatru. To na niej pisał swoje najsłynniejsze teksty, w tym publikowane w kolejnych tomach Ćwiczeń pamięci.
Prezentowane karty tarota pochodzą z talii należącej do Józefiny Pellegrini (1921–2001), aktorki, która zajmowała się wróżbiarstwem. Z jej umiejętności korzystało środowisko artystyczne i… Służba Bezpieczeństwa – z akt IPN wynika, że Pellegrini zarejestrowano jako TW (tajną współpracowniczkę) o pseudonimie „Zadra”.
Ten typ talii pojawił się w XIX wieku i nosi nazwę Grand Jeu de Mlle Le Normand [Wielka Gra panny Le Normand], od nazwiska słynnej francuskiej wróżbiarki. Na kartach widzimy eklektyczną mieszankę motywów symbolicznych wywiedzionych z różnych epok, kultur, mitologii, dziedzin magii i okultyzmu.
Skórzaną kurtkę Zygmunt Hübner (1930–1989), aktor, reżyser, dyrektor teatrów kupił na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. Z licznych świadectw wynika, że często przychodził w niej do pracy w czasach, gdy kierował Teatrem Powszechnym w Warszawie.
Na kawiarnianych serwetkach Józef Szajna (1922–2008), reżyser, scenograf, malarz zapisywał bardzo osobiste refleksje o życiu i ludziach, a także wspomnienia z Auschwitz. Są one częścią obszernego archiwum artysty, które w 2023 roku rodzina podarowała Instytutowi Teatralnemu. Kopie cyfrowe dokumentów można oglądać w wirtualnym archiwum Józefa Szajny (www.jozefszajna.pl).
Oto jedna z odręcznie pisanych fiszek Daniela Geroulda (1928–2012), profesora NYC University, amerykańskiego teatrologa, badacza i tłumacza literatury polskiej, znawcy i propagatora twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza oraz Witolda Gombrowicza.
